FIZJOLOGIA SNU

Ogólnie rzecz biorąc zjawisko snu nie jest jeszcze rozpoznane na tyle, żeby można je było dokładnie opisać od strony fizjologicznej. Wiadomo jest, że związki chemiczne rządzące dwiema podstawowymi fazami snu - tzw. snem głębokim i snem paradoksalnym - wydzielane są przez pewne obszary pnia mózgu. Pień mózgu jest najstarszą jego częścią zarządzającą takimi zasadniczymi czynnościami, jak oddychanie czy praca serca. Jednak nie ma zgodności co do tego, które konkretnie obszary w jaki sposób współdziałają w tym procesie.
Na dobrą sprawę nie wiadomo co naprawdę dzieje się w mózgu podczas snu głębokiego, ponieważ jakiekolwiek wnioski można wysnuwać tylko na podstawie pomiarów. Wdzięczniejszym tematem do badań jest sen paradoksalny, bo czynność psychiczna umysłu może być relacjonowana przez śniącego.
Pomiar aktywności elektrycznej mózgu dokonywany przy pomocy urządzenia zwanego Elektroencefalografem ( EEG ) wykazuje , że fale emitowane przez mózg zmieniają się co do częstotliwości i amplitudy w charakterystyczny sposób. W interesującym nas zakresie dotyczącym snu, zapis EEG został dla wygody podzielony przez badaczy na cztery fazy. Mózg osoby znajdującej się w stanie głębokiego relaksu emituje fale alfa (8 - 12 drgań/sek.) .

Stan czuwania (rytm beta)

Relaks z zamkniętymi oczami (rytm alfa)
Po zapadnięciu w sen częstotliwość drgań spada. Jest to faza 1, tzw. lekki sen. Charakteryzuje się ona niskonapięciową asynchroniczną, chwilami regularną aktywnością o częstotliwości ok. 4 - 6 drgań/sek.


Faza 1
Faza 2 zaczyna się po upływie stosunkowo krótkiego czasu - od kilku sekund do kilku minut. Na wykresie pojawiają się wrzecionowate fragmenty o częstotliwości 13 - 15 drgań/sek i pojedyncze piki o dość wysokiej amplitudzie. zwane K - complex.


Faza 2
Wraz z pojawieniem się fal delta ( wysokonapięciowa aktywność o częstotliwości 0.5 - 2.5 drgań/sek ) następuje faza 3.


Faza 3
W fazie 4 fale delta zajmują większą część zapisu EEG. Te cztery fazy obejmują to, co nazywa się snem głębokim lub fazą NREM (z angielskiego : Non Rapid Eye Movement).


Faza 4
W ciągu nocy około czterech, pięciu razy następuje tzw. „wynurzenie" z fazy 2, 3, 4 do stanu podobnego do fazy 1. Osoby budzone w tym czasie w 60 - 90 % oświadczają, że właśnie coś im się śniło. Stan ten różni się od pozostałych faz tak znacznie, że traktuje się go odrębnie od reszty snu i określa jako fazę REM. Jest to skrót od angielskiej nazwy Rapid Eye Movement, co oznacza szybkie ruchy gałek ocznych, które to zjawisko ma miejsce w tej właśnie fazie.


Faza REM
Amplituda obrazu graficznego ruchów gałek ocznych zapisywanego przy pomocy EOG (elektrookulogram) wskazuje czy śniący bierze czynny udział w akcji snu ( wysoka amplituda), czy też jest tylko „obserwatorem" (niska amplituda). Najczęściej śpiący wchodzi w tę fazę 4 - 5 razy w ciągu nocy niezależnie od tego, czy pamięta potem treść snu czy nie. Zajmuje ona nieco ponad 20 % ogólnego czasu snu (u niemowląt ok. 50 %, z wiekiem czas ten się zmniejsza). W czasie jej trwania występują znaczne nieregularności pulsu, ciśnienia, rytmu pracy serca, wzrasta aktywność autonomicznego układu nerwowego, oddech jest nierówny, obserwuje się skurcze niektórych grup mięśni. Wykres EEG oprócz podobieństwa do fazy 1 NREM, rejestruje fale beta, które są charakterystyczne dla okresu czuwania. Stąd fazę REM nazywa się również snem paradoksalnym. Pierwsze „wynurzenie" pojawia się ok. 70 - 120 min po zaśnięciu.
Wiadomo, że bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki, lekkie dotknięcia mogą być na bieżąco wkomponowywane w treść snu, o ile mają miejsce podczas fazy REM. Nie mogą one jednak zapoczątkować marzenia sennego, jeśli ono akurat nie trwa.
Przeważająca część snu obejmuje doświadczenia wizualne. Doświadczenia akustyczne pojawiają się w 40 - 50 %, inne zmysły mają tu tylko niewielki procentowo udział. Większość snów występuje w postaci krótkich, zmieniających się scen. Niektóre jednak są dłuższe, a kolejne fragmenty wiążą się w obszerniejszą wypowiedź.
Obecność fazy REM daje się stwierdzić również u niektórych gatunków zwierząt . Na przykład ssaki wykazują w tym czasie aktywność kory mózgowej, która u człowieka odpowiadałaby przeżywaniu doświadczeń wizualnych co świadczy o tym , że mogą one śnić . Pomiary wskazują jednak, że faza ta u zwierząt jest znacznie krótsza i uboższa.

agnes@vc.pl

POWRÓT