<- Poprzedni rozdział
Następny rozdział ->

Podstawy modelowania i animacji twarzy
Krzysztof Moskwa

2. Podstawy anatomiczne mimiki twarzy

Anatomia ludzkiej twarzy

Studium anatomii ludzkiego ciała od bardzo dawna pomaga artystom w przedstawianiu postaci ludzkich, czy to na obrazach, w formie rzeźby czy w jakiejkolwiek innej. Zasada ta równie dobrze funkcjonuje także przy modelowaniu twarzy w przestrzeni trójwymiarowej. Zrozumienie funkcjonowania poszczególnych mięśni stanowi także podstawę poprawnego przygotowania biblioteki animacyjnej oraz jej późniejszego wykorzystania we właściwej animacji.
Głowę ze względu na mieszczące się w czaszce mózgowie dzielimy na część mózgową i część twarzową (lub inaczej twarz). Dolna granica głowy jest jednocześnie górną granicą szyi. Mięśnie głowy dzielimy na trzy grupy, różniące się od siebie zarówno pochodzeniem, jak i czynnością. Grupę pierwszą stanowią mięśnie wyrazowe, zwane także mimicznymi, gdyż zawiadują one mimiką twarzy, nadając jej wyraz odzwierciedlający stany psychiczne (radość, smutek, gniew, przestrach itd.). Mięśnie te działają głównie na skórę twarzy, przyczepiając się do niej przynajmniej jednym końcem. Są to mięśnie cienkie, płaskie z wyjątkiem mięśnia policzkowego nie poryte powięzią. Grupa druga jest grupą mięśni żwaczowych. Mięśnie te, w liczbie czterech, przyczepiają się z jednej strony do żuchwy, z drugiej do czaszki. Wykonują one ruchy żuchwy. Grupa trzecia obejmuje mięśnie stojące w łączności z narządami wzroku, słuchu i początkowym odcinkiem przewodu pokarmowego (język).

Mięśnie wyrazowe.

Do pierwszej podgrupy mięśni wyrazowych należą mięśnie sklepienia czaszki. Na sklepieniu czaszki leży parzysty mięsień potyliczno-czołowy. Składa się on z brzuśca potylicznego i brzuśca czołowego połączonych czepcem scięgnistym. Wraz z mięśniem skroniowo-ciemieniowym tworzą one mięsień naczaszny. Mięsień potyliczno-czołowy przesuwa czepiec ścięgnisty wraz ze skóra wobec podłoża kostnego, głównie ku przodowi. Ruchy do tyłu ogranicza tzw. czepiec czołowy, pasma łącznotkankowe leżące pod brzuścem czołowym, łączące go z głównym brzegiem oczodołu. Brzusiec czołowy unosi brwi, wywołując poprzeczne zmarszczki na skórze czoła, przez co nadaje twarzy wyraz myślący, poważny, budzący szacunek. Brzusiec potyliczny współdziała z czołowym i przesuwa zmarszczoną skórę ku tyłowi. Mięsień podłużny nosa marszczy skórę u jego nasady w poziome fałdy, nadając twarzy wyraz charakterystyczny dla zdecydowanej walki. Skurcz przyśrodkowy włókien mięśni czołowych unosi przyśrodkowe części łuków brwiowych ku górze i wywołuje fałdy tylko 1/3 środkowej czoła. Jest to tzw. brew Laokoona.

Mięśnie mimiczne, warstwa powierzchniowa

Mięśnie mimiczne, warstwa powierzchniowa

Następna podgrupą mięśni wyrazowych są mięśnie otoczenia szpary powiek. Mięsień okrężny oka dzieli się na trzy części: powiekową, oczodołową i łzową. Część powiekowa powoduje spokojne zamykanie szpary powiekowej, a także współdziała przy mruganiu powiekami. Część oczodołowa pociąga brwi w kierunku gładziny i powoduje silne zaciskanie powiek; jednocześnie wywołuje liczne zmarszczki, rozbiegające się od bocznego kąta oka. Część łzowa rozwiera woreczek łzowy. Mięsień marszczący brwi zaczyna się na części nosowej kości czołowej, kończy zaś w skórze ponad brwiami. Mięsień ten jest symetryczny. Zbliża do siebie łuki brwiowe, powodując powstawanie 2-3 pionowych zmarszczek u podstawy nosa. Zmarszczki te nie są "bruzdami myśli", a powstają u ludzi niezadowolonych, przemęczonych fizycznie.

Mięśnie mimiczne, warstwa głęboka

Mięśnie mimiczne, warstwa głęboka

Mięśnie nozdrzy składają się z dwóch części: mięśnia nosowego, który rozwiera nozdrza, pociągając skrzydło nosa ku dołowi i do boku oraz mięśnia obniżającego przegrodę, który pociąga przegrodę ruchomą nosa ku dołowi.
Mięśnie otoczenia szpary ust to grupa, którą zależnie od przebiegu włókien dzieli się na okrężne i biegnące promieniście. Okrężny jest tylko mięsień okrężny ust, leżący w wargach górnej i dolnej. Nie ma on przyczepów kostnych. Włókna obwodowe tego mięśnia wyróżniamy jako część wargową, leżące zaś bliżej szpary ust jako część brzeżną. W zależności od tego, która część mięśnia kurczy się, czynność mięśnia może być różnorodna: zwiera szparę ust, przyciska wargi do zębów lub wysuwa wargi ku przodowi, np. przy gwizdaniu, pocałunku lub ssaniu. Warga górna i dolna mogą poruszać się oddzielnie. Mięsień jarzmowy większy pociąga kąt ust ku górze i do boku, przy czym ukazują się górne zęby. Jest on właściwym silnym mięśniem śmiechowym. Mięsień śmiechowy pociąga kąt ust ku bokowi i stad nazwa "śmiechowy". Wywołuje on również zagłębienie policzka, zwane "dołkiem śmiechowym". Jest słabym mięśniem śmiechu. Mięsień dźwigacz wargi górnej unosi wargę, odsłaniając zęby sieczne górne. Bruzda nosowo-wargowa wygina się łukowato ku stronie bocznej. Mięsień jarzmowy mniejszy pociąga wargę górną ku górze i do boku oraz pogłębia bruzdę nosowo-wargową. Mięsień dźwigacz kąta ust unosi kąt ust. Mięsień policzkowy przyciska policzki do zębów (mięsień trębaczy) i pociąga kąt ust w kierunku bocznym, poszerza więc szparę ustną. Chroni błonę śluzową przed wsuwaniem się między oba szeregi zębów. Pociągając przy płaczu kąty ust ku bokom, nadaje twarzy wyraz rozgoryczenia i rezygnacji. Mięsień ten czynny jest też przy powściągliwym, ironicznym uśmiechu. Jest więc głównym mięśniem uśmiechu dorosłych (u dzieci mięśniem śmiechu jest mięsień jarzmowy większy i mięsień śmiechowy). Jego skurcz wywołuje 1/3 górną bruzdy nosowo-wargowej. Mięsień obniżający kąt ust obniża kąt ust, nadając twarzy wyraz cierpiący. Mięsień obniżający wargę dolną pociąga wargę ku dołowi i bokowi wywijając ją jednocześnie na zewnątrz. Mięsień bródkowy podnosi uwypuklenie bródki i wargę dolną. Nadaje twarzy wyraz nadąsany, jego działanie widać u dzieci przed płaczem. Skrzyżowanie przyśrodkowych wiązek obu mięśni bródkowych wywołuje dołek w bródce. Do mięśni mimicznych należy również leżący na szyi mięsień szeroki szyi.

Bruzdy twarzy

Bruzdy twarzy

Warga górna i dolna ograniczają szparę ust, łącząc się ku bokom tworzą kąty ust. Na powierzchni twarzy obustronnie oddziela wargę od policzka bruzda nosowo-wargowa, między bródką a podstawą wargi dolnej biegnie bruzda bródkowo-wargowa. Od przegrody nosa w dół przebiega po wardze górnej rynienka podnosowa, zakończona u dołu guzkiem wargi górnej. Przejście skóry wargi w błonę śluzową wytwarza część pośrednią wargi, czyli czerwień wargową. Nabłonek wielowarstwowy płaski skóry traci tu swą warstwę zrogowaciałą i barwnik. Na czerwieni warg brak jest włosów i gruczołów potowych, istnieją w niej natomiast gruczoły łojowe chroniące przed wysychaniem. Pod nabłonkiem znajduje warstwa tkanki łącznej w wysokimi, obficie unaczynionymi brodawkami. Krew prześwieca tu przez cienką warstwę nabłonka, nadając temu odcinkowi czerwone zabarwienie.

Budowa policzków podobna jest do budowy warg. Tworzą je kolejno od zewnątrz:

Nos zewnętrzny i jama nosowa

Nos zewnętrzny nazywamy wystające ponad powierzchnię twarzy sklepienie jamy nosowej. Powierzchnie boczne nosa są kształtu trójkątnego, w swej części górnej mają szkielet kostny. Ściany boczne, łącząc się ze sobą ku przodowi, tworzą grzbiet ściany nosa, zwany skrzydłem nosa, nie ma zrębu kostnego. Od reszty nosa oddzielona jest bruzdą skrzydłową. Grzbiet nosa przechodząc ku górze na gładzinę, od której oddzielony jest zmiennej wielkości zagłębieniem, tworzy nasadę nosa, przechodząc ku dołowi w podstawę nosa tworząc koniec nosa. Podstawa nosa jest kształtu trójkątnego. Bocznie ograniczają ją skrzydła nosa, część pośrodkową tworzy część błoniasta przegrody nosa. Skrzydła nosa i część błoniasta przegrody nosa ograniczają nozdrza przednie, elipsoidalne otwory wiodące do jamy nosowej. Szkielet nosa zbudowany jest z kości, chrząstek i łączącej je błony łącznotkankowej. Jest on pokryty od zewnątrz mięśniami i skórą.

Powrót do spisu treści "Komputerowej animacji twarzy..."                    Powrót do strony głównej